भूकंपाची निर्मिती कशी होते?

नमस्कार मित्रांनो, तुम्हांला ठाऊक असेलच कि, सद्या तुर्कीमध्ये भूकंपामुळे (Turkey Earthquakes) जननजीवन विस्कळीत होऊन जीवितहानी देखील खूप मोठ्या प्रमाणावर झाली आहे. या घटनेने तुमच्या मनात एक प्रश्न नक्कीच आला असेल कि, भूकंपाची निर्मिती कशी होते? तर या लेखात आपण भूकंपाची निर्मिती कशी होते हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करणार आहोत. म्हणून हा लेख शेवटपर्यंत नक्की वाचा.

Causes Of earthquakes

भूकंपाची निर्मिती कशी होते? पृथ्वीच्या अंतर्गत संघर्षामुळे बाहेर विध्वंस कसा निर्माण होतो?

पृथ्वीवरील उलथापालथ हे जगातील विविध भागात दरवर्षी होणाऱ्या भूकंपाचे कारण असल्याचे सांगितले जाते. असे मानले जाते की जगभरात दरवर्षी 20 हजाराहून अधिक वेळा भूकंप होतात. पण वस्तुस्थिती अशी आहे की हे भूकंपाचे धक्के लाखोंच्या संख्येने येतात, परंतु बहुतेक हादरे इतके सौम्य असतात की ते सिस्मोग्राफवर नोंदवले जात नाहीत. भूकंपामागील शास्त्र समजून घेण्याचा प्रयत्न करूया.

 

भूकंपाची निर्मिती कशी होते? | Causes Of Earthquakes?

साधारणपणे समजून घ्या की पृथ्वीच्या आत नेहमी उलथापालथ होत असते जी वरून शांत दिसते. पृथ्वीच्या आत असलेल्या प्लेट्स एकमेकांवर आदळत राहतात त्यामुळे दरवर्षी भूकंप होतात. भूकंपाचे शास्त्र समजून घेण्यापूर्वी आपल्याला पृथ्वीच्या खाली असलेल्या प्लेट्सची रचना समजून घ्यावी लागेल. भूगर्भशास्त्रातील तज्ज्ञ आणि खाजगी विद्यापीठातील शिक्षक डॉ. गुंजन राय म्हणतात की आपली पृथ्वी १२ टेक्टोनिक प्लेट्सवर वसलेली आहे. या प्लेट्सची टक्कर झाल्यावर बाहेर पडणाऱ्या ऊर्जेला भूकंप म्हणतात.

डॉ.राय यांच्या मते, पृथ्वीच्या खाली असलेल्या या प्लेट्स अतिशय संथ गतीने फिरत राहतात. दरवर्षी या प्लेट्स त्यांच्या जागेपासून 4-5 मिमी हलतात. या दरम्यान काही प्लेट कुणाच्या हातून निसटते तर काही कुणाच्या खालीून घसरते. या दरम्यान, प्लेट्सच्या टक्करमुळे भूकंप होतो.

 

भूकंपाचे केंद्र काय आहे?

पृथ्वीच्या पृष्ठभागाखाली, जिथे खडक आदळतात किंवा तुटतात, त्या जागेला भूकंपाचे केंद्र किंवा फोकस म्हणतात. त्याला हायपोसेंटर देखील म्हणतात. या केंद्रातूनच भूकंपाची ऊर्जा कंपनांच्या रूपात लहरींच्या रूपात पसरते. शांत तलावात दगड टाकून लाटा पसरतात तशाच प्रकारे हे कंपन घडते.

See also  श्रवण कौशल्य म्हणजे काय?

विज्ञानाच्या भाषेत समजून घेतल्यास, भूकंपाच्या केंद्राशी पृथ्वीच्या मध्यभागी जोडणारी रेषा पृथ्वीच्या पृष्ठभागाला छेदते त्या जागेला भूकंपाचे केंद्र म्हणतात. नियमांनुसार, पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील हे ठिकाण भूकंपाच्या केंद्राच्या सर्वात जवळ आहे.

 

खडक का फुटतात?

पृथ्वी एकूण सात भूखंडांनी बनलेली आहे. इंडो-ऑस्ट्रेलियन लँडमास, उत्तर अमेरिकन लँडमास, पॅसिफिक लँडमास, दक्षिण अमेरिकन लँडमास, आफ्रिकन लँडमास, अंटार्क्टिक लँडमास, युरेशियन लँडमास. पृथ्वीखालील खडक दाबाखाली असतात आणि जेव्हा दाब मर्यादेपेक्षा जास्त होतो तेव्हा खडक अचानक तुटतात. जेव्हा हे घडते, तेव्हा वर्षानुवर्षे अस्तित्वात असलेली ऊर्जा सोडली जाते आणि खडक कमकुवत पृष्ठभागासारखे तुटतात.

 

विनाश कसा होतो?

पृथ्वीच्या खाली असलेले खडक सामान्यतः स्थिर वाटतात पण तसे नसते. पृथ्वीचा पृष्ठभाग स्थिर किंवा अखंड नसून ती महाद्वीपांच्या आकाराच्या विशाल प्लेट्सने बनलेली आहे. हे खडक पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील घन थर म्हणून समजले जाऊ शकतात आणि ते महाद्वीपांसह महासागरांपर्यंत पसरलेले आहेत. महाद्वीपाखालील खडक हलके आहेत, तर सागरी जमीन जड खडकांनी बनलेली आहे. हे खडक भूकंपामुळे तुटतात आणि बाहेर विध्वंस करतात.

भूकंपाच्या केंद्राच्या सर्वात जवळ असलेल्या ठिकाणी भूकंपाची तीव्रता अधिक असते आणि त्यामुळे होणारे नुकसानही अधिक असते. भूकंपाच्या केंद्रापासून जितकी ठिकाणे दूर असतील तितका भूकंपाचा प्रभावही कमी होतो.

4 thoughts on “भूकंपाची निर्मिती कशी होते?”

  1. I have read your article carefully and I agree with you very much. This has provided a great help for my thesis writing, and I will seriously improve it. However, I don’t know much about a certain place. Can you help me?

    Reply

Leave a Comment